AI a 50% koszty autorskie: Czy zastosowanie sztucznej inteligencji wymaga korekty zaliczek na podatek?

Upowszechnienie narzędzi generatywnej sztucznej inteligencji (GenAI) w procesach biznesowych stawia przed działami HR i finansowymi nowe wyzwanie: czy rezultat pracy wspieranej przez AI pozwala na stosowanie 50% kosztów uzyskania przychodów (KUP)? W świetle ostatnich interpretacji organów podatkowych (m.in. 0115-KDIT1.4011.190.2025.1.MN), kwestia ludzkiego autorstwa staje się kluczowym punktem audytu podatkowego w firmach sektora kreatywnego i IT.

Definicja utworu w dobie algorytmów

Aby dany rezultat pracy uprawniał do zastosowania preferencyjnej stawki kosztów autorskich, musi posiadać status utworu. Zgodnie z prawem polskim i unijnym (np. wyrok TSUE w sprawie C-145/10 Painer), ochrona przysługuje tylko wtedy, gdy:

• Dzieło odzwierciedla osobowość autora.

• Jest wynikiem swobodnych i twórczych wyborów.

• Stanowi własną intelektualną twórczość człowieka.

Ryzyko: Organy podatkowe coraz częściej kwestionują „utwory” generowane maszynowo, argumentując, że brak im elementu ludzkiej inwencji. Podobnie jak w słynnej sprawie „selfie małpy”, brak człowieka jako autora sprawia, że rezultat nie podlega ochronie prawnoautorskiej.

Koncepcyjna kontrola nad AI: Kiedy człowiek pozostaje autorem?

Sam fakt wykorzystania narzędzia (AI) nie wyklucza automatycznie możliwości stosowania 50% KUP. Kluczowe jest rozróżnienie między wykonawstwem technicznym a decyzyjnością twórczą.

Warto tu przywołać ugruntowaną linię orzeczniczą (m.in. wyrok SN z 5.07.2002 r., III CKN 1096/00). Wskazuje ona, że autorem jest osoba, która sprawuje kontrolę koncepcyjną. Przekładając to na realia AI:

1. Prompting jako proces twórczy: Jeśli użytkownik poprzez precyzyjne parametry, wieloetapowe instrukcje i selekcję wyników nadaje dziełu indywidualny charakter, AI pełni jedynie rolę „technicznego pędzla”.

2. Decyzyjność: To człowiek decyduje o kompozycji, stylu, ostatecznym brzmieniu i formie ekspresji, mimo że fizyczny zapis (kod, grafika, tekst) generuje algorytm.

Wniosek: Sam pomysł nie jest chroniony, ale szczegółowy sposób jego realizacji (nawet za pośrednictwem AI) może stanowić utwór, o ile wykażemy dominujący wkład twórczy człowieka.

Jak zabezpieczyć rozliczenia 50% KUP? – Wskazówki praktyczne

Zastosowanie kosztów autorskich przy wsparciu AI wymaga od organizacji wdrożenia odpowiednich procedur dokumentacyjnych. Aby zminimalizować ryzyko podatkowe, zalecamy:

• Archiwizacja procesów (Prompt Logging): Gromadzenie historii promptów oraz iteracji, które doprowadziły do powstania finalnego dzieła. Dowodzi to ludzkiego wkładu decyzyjnego.

• Aktualizacja regulaminów pracy: Doprecyzowanie w umowach i regulaminach, że narzędzia AI są wykorzystywane jedynie jako instrumenty pomocnicze w procesie twórczym pracownika.

• Ewidencja utworów: Prowadzenie szczegółowego rejestru prac, który pozwoli przypisać konkretny rezultat do konkretnego twórcy (pracownika).

Szanse dla biznesu

AI nie musi oznaczać rezygnacji z preferencji podatkowych. Wręcz przeciwnie – pozwala pracownikom, którzy dotąd pełnili role czysto zarządcze, na realizację własnych wizji twórczych (np. tworzenie zaawansowanych grafik czy scenariuszy przez kadrę kreatywną). Warunkiem jest jednak zachowanie i udokumentowanie ludzkiego pierwiastka twórczego.

Chcesz zweryfikować, czy Twoje procedury korzystania z AI są bezpieczne z punktu widzenia prawa podatkowego? Skontaktuj się z naszym zespołem aby umówić się na wstępną bezpłatną konsultację.