Już pierwsza negatywna ocena może stanowić przyczynę uzasadniającą wypowiedzenie umowy o pracę

Okresowa ocena nauczyciela akademickiego ma istotne znaczenie dla dalszego trwania stosunku pracy. Zgodnie z art. 128 ustawy – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (PSWiN) nauczyciel akademicki podlega ocenie, która może być pozytywna albo negatywna. Wynik tej oceny może mieć realne konsekwencje pracownicze, w tym prowadzić do rozwiązania umowy o pracę.

Pierwsza negatywna ocena – możliwość, nie obowiązek

W aktualnym stanie prawnym już pierwsza negatywna ocena okresowa może stanowić uzasadnioną przyczynę wypowiedzenia umowy o pracę nauczycielowi akademickiemu zatrudnionemu na podstawie umowy o pracę. Nie oznacza to jednak automatyzmu. Przepisy PSWiN nie wprowadzają obowiązku zwolnienia po pierwszej negatywnej ocenie – decyzja w tym zakresie pozostaje po stronie uczelni i powinna być poprzedzona rzetelną analizą sytuacji pracownika.

Dwie negatywne oceny – obowiązek rozwiązania umowy

Inaczej przedstawia się sytuacja w przypadku dwóch kolejnych negatywnych ocen okresowych. Wówczas – co do zasady – rozwiązanie stosunku pracy staje się obligatoryjne, o ile spełnione zostały wszystkie wymogi ustawowe i statutowe, w tym prawidłowo przeprowadzona procedura oceniania oraz rozpatrzenie odwołań nauczyciela.

Jak orzekają sądy pracy?

Postępowania przed sądami pracy pokazują, że sama negatywna ocena nie zamyka drogi do skutecznego odwołania się od wypowiedzenia. Sądy badają w szczególności:

• czy procedura oceny została przeprowadzona zgodnie z PSWiN i statutem uczelni,

• czy zastosowane kryteria oceny były jasne, obiektywne i znane wcześniej nauczycielowi,

• czy negatywna ocena miała rzeczywiste, merytoryczne podstawy,

• czy wypowiedzenie spełniało wymogi prawa pracy, w tym zasadę proporcjonalności i równego traktowania.

Ochrona nauczyciela akademickiego w praktyce

W praktyce postępowania przed sądami pracy niejednokrotnie kończą się uznaniem racji zwolnionego nauczyciela akademickiego – zwłaszcza w sytuacjach, gdy uczelnia naruszyła procedury, oparła ocenę na nieprecyzyjnych kryteriach lub potraktowała pierwszą negatywną ocenę jako automatyczną podstawę zwolnienia.

Każdy przypadek wymaga indywidualnej analizy, a zarówno uczelnie, jak i nauczyciele akademiccy powinni pamiętać, że ocena okresowa podlega realnej kontroli sądowej. Właściwe przygotowanie do sporu często przesądza o jego wyniku.