Twoja twarz i głos w rękach AI. Jak prawo chroni Cię przed deepfake’ami w 2026 roku?

Jeszcze kilka lat temu realistyczne nagrania wideo z udziałem osób, które nigdy nie wypowiedziały danych słów, kojarzyły się nam głównie z wysokobudżetowymi filmami z Hollywood. Dziś, na początku 2026 roku, technologia generatywnej sztucznej inteligencji jest dostępna dla każdego, kto posiada smartfona. Niestety, obok twórców treści, sięgnęli po nią również oszuści. Coraz częściej słyszymy o przypadkach klonowania głosu bliskich osób w celu wyłudzenia pieniędzy czy tworzenia kompromitujących materiałów wideo, które mają niszczyć reputację. Warto wiedzieć, że polskie i unijne prawo nie zostawia nas w tej walce bezbronnych.

Podstawą ochrony Twojej tożsamości w sieci są niezmiennie dobra osobiste, o których mówi polski Kodeks cywilny. Twój wizerunek oraz głos są prawnie chronione jako dobra osobiste, a ich bezprawne wykorzystanie daje Ci prawo do stanowczej reakcji. Możesz domagać się nie tylko natychmiastowego usunięcia takich treści, ale również publicznych przeprosin oraz zadośćuczynienia pieniężnego za doznaną krzywdę. Obecnie sądy powszechne sprawnie interpretują te przepisy w kontekście cyfrowym. Przyjmuje się, że wizerunek syntetyczny, o ile pozwala na identyfikację konkretnej osoby, podlega takiej samej ochronie jak tradycyjne zdjęcie czy nagranie.

Tu pomaga wspominany już w innych wpisach Rozporządzanie UEo Sztucznej Inteligencji (AI Act), którego kluczowe przepisy dotyczące przejrzystości są już w pełni stosowane. Nakładają one na dostawców systemów AI obowiązek takiego projektowania narzędzi, aby treści wygenerowane były możliwe do zidentyfikowania jako sztuczne. Co więcej, platformy internetowe, na których publikowane są deepfake’i przedstawiające realne osoby, muszą je wyraźnie oznaczać. Jeśli padniesz ofiarą manipulacji na portalu społecznościowym, brak takiego oznaczenia stanowi istotne naruszenie obowiązków platformy, co ułatwia dochodzenie Twoich praw przed organami nadzorczymi.

Kiedy sprawa trafia do prokuratora?

Wiele osób wciąż błędnie uważa, że generowanie fałszywych treści to jedynie niewinny, cyfrowy żart. Jednak Kodeks karny precyzyjnie reaguje na takie nadużycia. Jeśli ktoś wykorzystuje Twoją twarz lub głos, by wprowadzić innych w błąd w celu osiągnięcia korzyści majątkowej, mamy do czynienia z oszustwem z art. 286 KK. Szczególnie istotny jest art. 190a § 2 KK, który dotyczy kradzieży tożsamości. Podszywanie się pod inną osobę przy użyciu jej wizerunku lub innych danych identyfikujących w celu wyrządzenia jej szkody majątkowej lub osobistej jest przestępstwem zagrożonym karą do 8 lat pozbawienia wolności.

Odrębną i niezwykle bolesną kategorią są tzw. deepnudes, czyli materiały intymne stworzone przez AI bez zgody przedstawionej osoby. W 2026 roku ochrona w tym zakresie została znacząco wzmocniona dzięki wdrożeniu dyrektywy unijnej w sprawie zwalczania przemocy wobec kobiet i przemocy domowej. Nowe przepisy nakazują państwom członkowskim penalizację udostępniania materiałów przedstawiających czynności seksualne wygenerowanych lub zmanipulowanych przez AI (tzw. pornografia bez zgody). Dla organów ścigania kluczowe jest to, że ucierpiała realna osoba, której godność została publicznie naruszona. Dzięki wyspecjalizowanym jednostkom policji do spraw cyberprzestępczości, wykrywalność autorów takich materiałów jest dziś znacznie wyższa.

Jak zabezpieczyć swoje prawa?

Jeśli odkryjesz w sieci materiał, który bezprawnie wykorzystuje Twoją twarz lub głos, musisz działać szybko. Pierwszym krokiem jest zawsze zabezpieczenie dowodów – zrób zrzuty ekranu i zapisz pełne adresy URL. Kluczowe jest uderzenie bezpośrednio do źródła, czyli platformy, na której materiał opublikowano. Zgodnie z Aktem o usługach cyfrowych (DSA), platformy muszą udostępniać łatwe mechanizmy zgłaszania nielegalnych treści. Zanim sprawca zdąży usunąć ślady, warto wysłać formalne żądanie zabezpieczenia danych.

Współczesne prawo daje nam skuteczne narzędzia walki z cyfrową manipulacją, ale ich skuteczność zależy od szybkości Twojej reakcji. Jeśli padłeś ofiarą deepfake'a, pamiętaj, że nie jesteś sam. Specjalistyczna pomoc prawna pozwala nie tylko usunąć materiał z sieci, ale przede wszystkim pociągnąć winnych do odpowiedzialności karnej i finansowej.