Za co nauczyciel akademicki może być ukarany dyscyplinarnie?

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli akademickich stanowi odrębny reżim odpowiedzialności, uregulowany w ustawie – Prawo o szkolnictwie wyższym i nauce (PSWiN). Zgodnie z przepisami nauczyciel akademicki ponosi odpowiedzialność dyscyplinarną za naruszenie obowiązków nauczyciela akademickiego lub uchybienie godności zawodu.

Podstawy odpowiedzialności dyscyplinarnej

PSWiN nie zawiera zamkniętego katalogu deliktów dyscyplinarnych. W praktyce oznacza to, że każdorazowo oceniane są konkretne zachowania nauczyciela, ich kontekst oraz wpływ na wykonywanie obowiązków akademickich i autorytet uczelni.

W orzecznictwie podkreśla się, że odpowiedzialność dyscyplinarna ma charakter represyjno-prewencyjny, a jej celem jest ochrona standardów rzetelności naukowej i etosu zawodu.

Przykładowe czyny skutkujące odpowiedzialnością dyscyplinarną

1. Naruszenie rzetelności naukowej (plagiat, autoplagiat)Sądy dyscyplinarne oraz sądy powszechne wielokrotnie wskazywały, że przypisywanie sobie autorstwa cudzych treści lub nieuprawnione powielanie własnych publikacji bez odpowiedniego oznaczenia stanowi ciężkie naruszenie obowiązków nauczyciela akademickiego. W orzecznictwie Sądu Najwyższego podkreślono, że plagiat godzi bezpośrednio w fundamenty działalności naukowej i zaufanie do uczelni.

2. Niewykonywanie lub nienależyte wykonywanie obowiązków dydaktycznychPrzedmiotem odpowiedzialności dyscyplinarnej bywa m.in. długotrwałe nieprowadzenie zajęć, rażące zaniedbywanie kontaktu ze studentami czy nieprzestrzeganie programów kształcenia. Sądy wskazują, że autonomia nauczyciela akademickiego nie zwalnia go z obowiązku rzetelnej realizacji powierzonych zajęć.

3. Zachowania sprzeczne z godnością zawoduW orzecznictwie akcentuje się, że także zachowania poza bezpośrednim wykonywaniem pracy, jeżeli podważają autorytet nauczyciela akademickiego lub uczelni, mogą skutkować odpowiedzialnością dyscyplinarną. Dotyczy to m.in. naruszeń zasad współżycia społecznego, agresywnych zachowań wobec współpracowników czy studentów. Sądy podkreślają, że godność zawodu nauczyciela akademickiego ma charakter trwały i nie ogranicza się wyłącznie do sali wykładowej.

4. Naruszenie przepisów prawa lub regulacji wewnętrznych uczelniOdpowiedzialność dyscyplinarna może dotyczyć również naruszeń przepisów wewnętrznych, takich jak regulaminy studiów, zasady etyki czy procedury grantowe. W orzecznictwie wskazuje się, że świadome i zawinione naruszenie tych regulacji uzasadnia ingerencję dyscyplinarną.

Jak kryteria brane są pod uwagę przy orzekaniu o odpowiedizalności?

Komisje Dyscyplinarne i sądy zwracają uwagę na:

• stopień winy nauczyciela akademickiego,

• skalę i skutki naruszenia,

• dotychczasowy przebieg pracy zawodowej,

• zasadę proporcjonalności kary do przewinienia.

W praktyce nie każde uchybienie prowadzi do najsurowszych sankcji. Co istotne, postępowania dyscyplinarne podlegają kontroli sądowej, a orzeczenia komisji dyscyplinarnych bywają uchylane, jeżeli naruszono gwarancje proceduralne lub błędnie oceniono materiał dowodowy.

Odpowiedzialność dyscyplinarna nauczycieli akademickich obejmuje szerokie spektrum zachowań – od naruszeń rzetelności naukowej po uchybienia godności zawodu. Jednocześnie orzecznictwo pokazuje, że każda sprawa wymaga indywidualnej oceny, a skuteczna obrona w postępowaniu dyscyplinarnym jest jak najbardziej możliwa, zwłaszcza gdy uczelnia naruszy standardy rzetelnego postępowania.