Energetyczne wąskie gardło. Jak sieć elektroenergetyczna stała się głównym regulatorem rynku?

Jeśli mielibyśmy określić jeden wspólny mianownik dla branży energetycznej w minionym roku, byłaby nim bez wątpienia sieć elektroenergetyczna. Rok 2025 upłynął pod znakiem dyskusji o "wąskim gardle" transformacji: kolejkach przyłączeniowych, blokowaniu mocy oraz konieczności uelastycznienia systemu.

Zarówno w Warszawie, jak i w Brukseli, regulatorzy skupili się na dwóch filarach:

1. Odblokowaniu dostępu do sieci (walka z zatorami przyłączeniowymi).

2. Zwiększeniu elastyczności (m.in. poprzez mechanizmy demand response).

Polska: Koniec z „mrożeniem” mocy (Projekt UC84)

Na rodzimym podwórku dyskusję zdominował problem rezerwowania mocy przyłączeniowych dla inwestycji, które latami nie powstają (tzw. mrożenie mocy), co blokuje miejsce dla nowych, gotowych projektów.Odpowiedzią rządu jest projekt nowelizacji ustawy Prawo energetyczne, oznaczony jako UC84. Projekt trafił do konsultacji w marcu 2025 r., a kluczowy krok wykonano już w nowym roku – 7 stycznia 2026 r. Rada Ministrów przyjęła proponowane przepisy.

Główne założenia:

·      Uproszczenie i przyspieszenie procedur przyłączeniowych.

·      Efektywniejsze wykorzystanie istniejącej infrastruktury.

·      Zwiększenie przejrzystości procesu wydawania warunków przyłączenia.

Celem jest przejście od „rezerwowania” do faktycznego „realizowania” inwestycji, co ma udrożnić system dla nowych źródeł energii.

Unia Europejska: Elastyczność i nowe reguły gry

Bruksela w 2025 roku również postawiła na modernizację podejścia do sieci, koncentrując się na dwóch obszarach: aktywnym udziale odbiorców w rynku oraz usuwaniu barier inwestycyjnych. Już 7 marca 2025 r. agencja ACER zaproponowała stworzenie jednolitego, ogólnounijnego kodeksu dotyczącego odpowiedzi odbioru (demand response).

Ma on na celu pełne otwarcie rynku hurtowego i usług systemowych dla:

• Aktywnych odbiorców energii.

• Magazynów energii.

Nowe przepisy mają ujednolicić wymogi dla dostawców tych usług, usprawnić współpracę między operatorami przesyłowymi (OSP) a dystrybucyjnymi (OSD) oraz stworzyć jasne zasady gry dla podmiotów oferujących elastyczność.

Pod koniec roku, 10 grudnia 2025 r., Komisja Europejska ogłosiła pakiet rozwiązań (European Grids Package), który ma przyspieszyć inwestycje w sieci. KE zdiagnozowała, że obecne opóźnienia zagrażają bezpieczeństwu energetycznemu i konkurencyjności UE.

Dla Polski kluczowe są rekomendacje KE zbieżne z założeniami naszej debaty krajowej:

• Wprowadzenie zasady "first-ready, first-served" (pierwszeństwo dla projektów gotowych do realizacji, a nie tylko zgłoszonych najwcześniej).

• Stosowanie ostrych kryteriów oceny dojrzałości projektów.

• Bieżący monitoring kolejek przyłączeniowych.

Co nas czeka w 2026 roku?

Bieżący rok będzie czasem wdrażania i weryfikacji zapoczątkowanych procesów. Oczy branży zwrócone są na Parlament, gdzie decydować się będą losy projektu UC84. Ostateczny kształt ustawy przesądzi o tym, jak skuteczna będzie walka z „mrożeniem” mocy. Będziemy obserwować finał prac nad unijnym kodeksem dot. demand response. Decyzje Komisji Europejskiej wpłyną na opłacalność inwestycji w magazyny energii i usługi redukcji popytu. Wytyczne z European Grids Package zaczną przenikać do polskich regulacji. Należy spodziewać się nacisku na zmianę procedur inwestycyjnych i planistycznych zgodnie z duchem „first-ready, first-served”.

Sieć przestała być tylko technicznym nośnikiem energii – stała się głównym regulatorem tempa transformacji energetycznej. Rok 2026 pokaże, czy nowe przepisy skutecznie udrożnią ten krwiobieg gospodarki.